Son Dakika Haberleri: Dinozorları yok eden göktaşı, dünyaya çarptığı gün neler yaşandı?
BBC

Dinozorları yok eden göktaşı, dünyaya çarptığı gün neler yaşandı?

10 gün önce

Bilim insanları, 66 milyon yıl önce yaşanan ve dinozorların yanı sıra yeryüzündeki canlıların yüzde 75'inin yok olmasına neden olan dev göktaşı çarpmasının izlerini taşıyan kaya numuneleriyle gezegenin en karanlık günlerinden birine ışık tutuyor.

Dinozorları yok eden göktaşı, dünyaya çarptığı gün neler yaşandı?, System.String[]

Bilim insanları, 66 milyon yıl önce yaşanan ve dinozorların yanı sıra yeryüzündeki canlıların yüzde 75'inin yok olmasına neden olan dev göktaşı çarpmasının izlerini taşıyan kaya numunelerine ilişkin yeni bilgiler edindi. Göktaşı çarpması gezegenin en karanlık günlerinden biri olarak tabir ediliyor.

Texas Üniversitesi öncülüğünde araştırmayı yürüten ekip, Meksika Körfezi'nin derinliklerindeki kayalardan sondaj yoluyla çıkarılan 130 metrelik bir kesitin içerdiği tortuları inceledi. Dinozorların bu göktaşı çarpması sonucu yok olduğu ve memelilerin yükselişe geçtiği biliniyor.

ETKİSİ, ATOM BOMBASINDAN 10 MİLYAR KAT DAHA FAZLA

Göktaşı çarpmasının etkisinin 2. Dünya Savaşı'nda atılan atom bombasının 10 milyar katı olduğu tahmin ediliyor. Göktaşı, Meksika'nın Yucatan Yarımadası'na çarpmış ve burada 200 km çapında bir krater oluşturmuştu. Çarpmanın dev bir tsunamiye ve 1500 km uzaklarda bile meydana gelen yangınlara neden olduğu biliniyor.

İngiliz ve Amerikalı araştırmacıların önderliğinde bir ekip 2016'da bu kraterde haftalarca sondaj çalışmaları yapıp olaya ışık tutmuştu. Ekip, kraterin Chicxulub Limanı açıklarında bugüne kadar en iyi korunmuş haliyle kalan bölgelerinden birinde yaptığı sondajda 66 milyon yıl öncesinin izlerini taşıyan uzun bir kaya numunesi çıkarmıştı. Bunun 130 metrelik kısmı, jeologların Senozoik Çağ (Memeliler Çağı) olarak adlandırdığı dönemin ilk gününe ait kalıntıları içeriyordu.

BU KESİT GÖKTAŞI ÇARPMASINA İLİŞKİN ÖNEMLİ BİLGİLER VERİYOR

Bilim insanları bu kesitin içeriğinden yola çıkarak göktaşı çarpmasının hemen ardından olup bitenlere dair ayrıntılı fikir sahibi olunabileceğini söylüyor. 130 metrelik kesitin alttaki 20 metresi camsı molozlar içeriyor. Bu kısım, çarpmayı izleyen saniye ve dakikalarda kraterin dibine yayılmış ve çarpma sonucu ortaya çıkan ısı ve basınçla erimiş kayadan oluşuyor. Bunun üzerindeki kısım ise erimiş kaya parçaları içeriyor. Çarpma sonrası meydana gelen patlamalarda sıcak madde üzerine deniz suyunun sıçramasıyla meydana gelen parçacıklar bunlar.

Çarpmayla bölgedeki sığ deniz suyunun önce çekildiği, sonra geri geldiğinde sıcak maddelerle temas edip şiddetli reaksiyonlara neden olduğu tahmin ediliyor. Tıpkı yanardağlarda magmanın deniz suyuna karışmasıyla görülen tepkimeler gibi.

Bu aşama birkaç dakika ile bir saate kadar sürmüş olabilir. Ancak su gelmeye devam edip krateri doldurduğu için, kesitin üstteki 80-90 metrelik kısmı suyla gelen her türlü molozu ve ardından yağmurla inen daha ince tortuları içeriyor. Bunlar çarpmayı takip eden birkaç saate tekabül ediyor.

KESİTİN EN ÜST TABAKASINDA TSUNAMİ İZLERİ

Kesitin en üst tabakası ise çarpmanın ardından yaşanan tsunaminin izlerini taşıyor.

Bilim insanları, çarpmanın dev dalgalara yol açtığını ve bu dalgaların kraterden yüzlerce km ötesine kadar ulaştığına inanıyor. Ancak giden dalgalar dönüşte o bölgelerden molozlar getiriyor. 130 metrelik kesitin en üst katmanını da işte bunlar oluşturuyor.

Texas Üniversitesi'nden Profesör Sean Gulick tüm bunların çarpmanın ilk gününe tekabül ettiğini söylüyor. "Tsunami jet hızıyla hareket eder. Dalgaların dışa doğru yayılması ve geri gelmesi için 24 saat iyi bir süre" diye açıklıyor.

Profesör Gulick'in ekibi, çarpma nedeniyle oluşan tsunami konusundaki yorumlarına güveniyor. Zira üst katmandaki tortular toprak izleri ve çarpmanın etkisiyle meydana gelen yangınların kalıntısı olarak kömür içeriyor. Tüm bunlar geri dönen dalgalarla kratere taşınıyor.

325 GİGATON SÜLFÜR HAVAYA KARIŞTI

Ama ilginç olan şey 130 metrelik kesitin hiçbir yerinde sülfüre rastlanmaması. Oysa göktaşının, yaklaşık yarısı sülfür (kükürt) içeren minerallerden oluşan deniz tabanına da çarpmış olmalı. Bu sülfürün dışarı atılmış veya buharlaşmış olduğu tahmin ediliyor. Bu ise dinozorların ortadan kalkmasıyla ilgili yaygın teoriyi desteklemiş oluyor.

Suyla karışan ve göğe yükselen bu kadar sülfürün iklimin soğumasına neden olduğu ve bitki ve hayvanların yaşamını sürdürmesini zorlaştırdığı tahmin ediliyor.

Profesör Gulick'e göre, "100 gigaton (milyar ton) sülfürün atmosfere girmesi hava sıcaklığında 25 santigrat derecelik bir düşüşe neden olur ve bu en az 15 yıl boyunca devam eder. Bu ise dünyanın birçok bölgesinde sıcaklığın donma noktasının altına düşmesi anlamına gelir."

Gulick, göktaşı çarpması sonrasında ise 325 gigaton sülfürün atmosfere yayıldığını söylüyor. Uzun yıllar aşırı boyutlara varan bu iklim değişikliği ise dinozorların sonu olmuş, memeliler ise bu dönemden sağlam çıkmıştı.

BBC
Haber Yayın Tarihi: 12.09.2019 07:59 



Damadını kına gecesinde öldürdüğü iddiasıyla gözaltına alınan adam: 20 gün önce planladım
Çin polisinin, çok sayıda Müslüman mahkumu zincirlere bağlı bir şekilde eğitim kamplarına götürmesinin yeni görüntüleri ortaya çıktı İngiliz çiftin kapısının önündeki idrar lekesi, postacıya ait çıktı